Dit beeld veranderde ingrijpend in de jaren 2017 en 2018. In deze periode werd de sector getroffen door een groot aantal branden, vaak met een aanzienlijke schadeomvang. De schade-uitkeringen kwamen structureel boven de ontvangen premies uit, waardoor een belangrijk deel van de verzekeringsmarkt zich – al dan niet tijdelijk – uit de recyclingsector heeft teruggetrokken. Vanaf 2018 ontstonden er weer initiatieven om recyclingbedrijven verzekerbaar te maken, maar uitsluitend onder duidelijk aangescherpte voorwaarden. Hogere premies, verhoogde eigen risico’s en vergaande preventie-eisen werden daarbij de nieuwe norm.

Ontwikkelingen sinds 2018

In de periode van 2018 tot en met 2025 is het aantal brandincidenten binnen de recyclingsector relatief stabiel gebleven. Dit betekent echter niet dat het brandrisico inmiddels als beheersbaar kan worden beschouwd. Jaarlijks vinden nog steeds meerdere grote, branden plaats, waarbij de gebouwen en installaties zwaar worden beschadigd. Positief is dat brandpreventie de afgelopen jaren nadrukkelijker op de agenda is gekomen. Tegelijkertijd moet worden vastgesteld dat preventie bij een deel van de bedrijven nog onvoldoende structureel is ingebed in de bedrijfsvoering. De sector heeft duidelijke stappen vooruitgezet, maar is nog niet waar zij zou moeten zijn.

Praktijkervaring en benadering

Recente praktijkervaringen, gebaseerd op bezoeken aan bijna honderd recyclingbedrijven, laten zien dat niet iedere situatie verzekerbaar is. In een beperkt aantal gevallen bleek het risicoprofiel zodanig ongunstig dat het niet mogelijk was een verzekeringsvoorstel uit te brengen. Uitgangspunt is daarbij steeds dat eerst moet worden voldaan aan vooraf vastgestelde minimale eisen op het gebied van risicobeheersing en brandpreventie. Bij het merendeel van de bedrijven zijn wel degelijk verzekeringsoplossingen gerealiseerd, vaak in combinatie met aanvullende preventieve verbeteringen. Duurzaamheid speelt hierbij een belangrijke rol. Recyclingbedrijven vervullen immers een essentiële maatschappelijke functie binnen de circulaire economie. Die rol kan echter alleen toekomstbestendig worden ingevuld wanneer risico’s aantoonbaar en structureel worden beheerst.

Techniek als vertrekpunt

Een effectieve benadering van brandrisico’s begint bij de techniek. De eerste stap is altijd een gedetailleerde risicoanalyse, waarin processen, materiaalstromen en gebouwkundige aspecten integraal worden beoordeeld. Pas in een later stadium komt de vraag naar verzekerbaarheid aan de orde: onder welke voorwaarden, en welke onderdelen wel of niet verzekerbaar zijn. Deze volgorde is essentieel. Verzekeren mag nooit het startpunt zijn, maar vormt het sluitstuk van aantoonbaar risicobeheer. De afgelopen jaren heeft deze aanpak ertoe geleid dat een groeiend aantal recyclingbedrijven opnieuw, en onder beter en heldere voorwaarden, verzekerbaar is geworden.

Differentiatie in risicoprofielen

Een belangrijk uitgangspunt bij risicobeoordeling is differentiatie. Recyclingbedrijven verschillen sterk in activiteiten en daarmee in risicoprofiel. Bedrijven waar nauwelijks brandbare materialen inpandig worden opgeslagen kennen een aanzienlijk lager brandrisico en kunnen doorgaans onder relatief gunstige voorwaarden worden verzekerd. Bij andere typen bedrijven ligt het risico beduidend hoger, met name bij:

• bouw- en sloopafvalverwerkers;
• bedrijfsafvalverwerkers;
• huishoudelijk afvalverwerkers.

Binnen deze categorieën vormen lithiumbatterijen een steeds dominantere risicobron. Dagelijks worden in de praktijk grote hoeveelheden batterijen uit afvalstromen gehaald, vaak afkomstig uit regulier afval waarin zij niet thuishoren. Daarnaast vormen vapes, lachgascilinders en spuitbussen met licht ontvlambare inhoud een substantieel risico. Deze producten leiden regelmatig tot brandincidenten tijdens opslag, transport of verwerking.

Preventie begint bij de bron

Effectieve brandpreventie begint niet uitsluitend bij het recyclingbedrijf zelf, maar al bij de bron: de burger en de producent. Voorlichting, bewustwording en duidelijke inzamelstructuren zijn cruciaal. Campagnes die consumenten wijzen op het juiste afvoerkanaal voor batterijen en andere risicovolle producten leveren aantoonbaar een bijdrage aan risicoreductie. Ook op beleidsniveau liggen kansen. Producten zoals lachgascilinders zijn inmiddels verboden, maar blijven relatief eenvoudig verkrijgbaar en kennen geen sluitende inzamelstructuur. Zonder statiegeld of verplichte inname is het onvermijdelijk dat deze producten in het huishoudelijk afval terechtkomen, met alle risico’s van dien. Naast externe ontstekingsbronnen blijft broei een structureel risico, met name bij afvalstromen met een organische component. Bij onvoldoende omloopsnelheid kan warmteontwikkeling leiden tot zelfontbranding. Dit vraagt om actief sturen op doorstroming, gecombineerd met detectiesystemen die temperatuurstijgingen vroegtijdig signaleren.

Effectieve maatregelen maken het verschil

Preventiemaatregelen moeten aansluiten bij het specifieke risicoprofiel van het bedrijf. Bij afvalstromen waarin risicobronnen niet volledig zijn uit te sluiten, ligt de nadruk op:

• vroegtijdige scheiding van risicovolle materialen;
• kleinere en goed ingerichte brandcompartimenten;
• betrouwbare detectiesystemen;
• automatische en effectieve blusvoorzieningen.

In de praktijk blijkt echter dat niet alle maatregelen ook daadwerkelijk effectief zijn. Detectiesystemen signaleren soms te laat, blusinstallaties zijn onvoldoende afgestemd op het brandscenario of compartimenteringen schieten tekort. Effectiviteit is daarbij belangrijker dan het formeel afvinken van maatregelen.

Voldoen aan regelgeving is niet voldoende

Vaak wordt aangevoerd dat wordt voldaan aan het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL, voorheen Bouwbesluit) en dat de situatie daarmee acceptabel is. Vanuit het perspectief van het bevoegd gezag is dat begrijpelijk, aangezien het BBL primair is gericht op het voorkomen van slachtoffers. Voor bedrijfscontinuïteit en verzekerbaarheid is dit echter onvoldoende. Brandincidenten binnen de sector tonen aan dat aanvullende preventieve maatregelen noodzakelijk zijn. Tegelijkertijd is het onwenselijk om generieke, zeer strenge eisen op te leggen die geen recht doen aan de grote diversiteit binnen de recyclingsector.

Oproep aan de sector

Het advies aan recyclingbedrijven is helder: laat periodiek een onafhankelijke risicoanalyse uitvoeren, investeer in aantoonbaar effectieve preventiemaatregelen en beperk langdurige opslag van brandgevoelige afvalstromen. Voldoen aan wettelijke minimumeisen is geen garantie voor een beheersbaar risicoprofiel. Voorkomen blijft beter dan genezen. Dat is niet alleen in het belang van individuele bedrijven, maar van de gehele recyclingsector. De ontwikkelingen zijn positief en verzekeringsoplossingen verbeteren, maar structurele aandacht voor brandpreventie blijft essentieel voor een duurzame én verzekerbare toekomst.

Jurjen Burghgraef, oprichter JB Risicobeheer en autoriteit op het gebied van inspecties en preventieanalyses. 

• Recycling