Voor een echt circulaire economie is recyclen niet genoeg. De Consumentenbond ziet dat veel beleid nog sterk is gericht op de afvalfase. Recycling gebeurt pas aan het einde van de levensduur van een product. Maar er valt eerder al veel winst te behalen: door te zorgen dat apparaten langer meegaan. Goed onderhoud helpt hierbij. Ook repareren bij een defect helpt, in plaats van het apparaat te vervangen. Zo zijn minder nieuwe grondstoffen nodig.

Verschillende onderzoeken laten zien dat langer gebruik veel kan opleveren. Onderzoek van TU Delft laat bijvoorbeeld zien dat in een scenario, waarin de levensduur van wasmachines verdubbelt van twaalf naar vierentwintig jaar, minder dan de helft aan kritieke grondstoffen nodig is voor de productie van nieuwe apparaten. TNO berekende bovendien dat zonder reparatie over dezelfde gebruiksperiode gemiddeld 1,85 wasmachines nodig zijn. Tegenover één wanneer wel wordt gerepareerd.

Vanzelfsprekender

Apparaten gaan minder lang mee als ze moeilijk te repareren zijn. Een klein defect kan dan al betekenen dat het hele apparaat wordt vervangen. Bijvoorbeeld omdat onderdelen zijn vastgelijmd of ingebouwd, of omdat reserveonderdelen niet beschikbaar zijn. Tegelijkertijd is repareren steeds minder vanzelfsprekend. Een kapotte stofzuiger belandt al snel bij de milieustraat. Niet noodzakelijk, omdat hij niet meer te repareren is, maar omdat een nieuw exemplaar vaak sneller en makkelijker geregeld is. Zo’n afgedankt apparaat is lang niet altijd aan het einde van zijn leven. Zo blijken weggegooide stofzuigers vaak helemaal niet kapot te zijn. Geregeld is een verstopt filter het probleem. Een nieuw filter kan genoeg zijn om de stofzuiger weer goed te laten werken. Repareren wordt pas aantrekkelijk als het ook echt makkelijk is. Hiervoor moeten producten goed te repareren zijn. Reserveonderdelen moeten beschikbaar zijn en reparaties moeten betaalbaar zijn. Ook zijn voldoende goede reparateurs in de buurt nodig.

Prikkels in de keten

De nieuwe Right to Repair-wetgeving gaat repareren makkelijker maken voor bepaalde productgroepen. De volgende stap is ervoor zorgen dat bedrijven ook worden gestimuleerd om producten langer in gebruik te houden. De huidige producentenverantwoordelijkheid (UPV) richt zich vooral op wat er gebeurt als een apparaat afval wordt: inzameling en recycling. Hierdoor draagt een apparaat, dat na vijf jaar wordt ingeleverd en goed wordt gerecycled, bij aan de doelen voor inzameling en recycling. Maar als datzelfde apparaat wordt gerepareerd en nog vijf jaar meegaat, telt die levensduurverlenging niet mee. Terwijl juist daardoor de productie van een nieuw apparaat kan worden uitgesteld. Daarom zouden er, naast doelen voor inzameling en recycling, ook doelen voor hergebruik moeten komen. Zo verschuift de aandacht van alleen goede verwerking na afdanking, naar het voorkomen of uitstellen van afdanking.

Sterk garantiestelsel

Er is trouwens nog een middel dat kan helpen om langer gebruik veel gewoner te maken: garantie. Nederland heeft op papier een sterk garantiestelsel. De wettelijke garantie stopt niet automatisch na twee jaar, zoals in veel van ons omringende landen. Een product moet voldoen aan wat een consument daar redelijkerwijs van mag verwachten. Van een wasmachine waarvan een consument redelijkerwijs mag verwachten dat die jarenlang meegaat, mag een verkoper niet automatisch zeggen: het product is ouder dan twee jaar, dus de garantie is verlopen. Garantierecht beschermt niet alleen consumenten. Het moedigt fabrikanten ook aan om producten te leveren die écht langer meegaan. Ons garantiestelsel kan zo een sterke aanjager zijn voor een circulaire economie. Maar dan moeten de regels in de praktijk wel goed werken. Maar juist in de uitvoering gaat het mis. In ons mystery-onderzoek uit 2025 legden we verkopers een probleem voor bij een dure wasmachine van tweeënhalf jaar oud. Te vaak hoorden we dat de garantie na twee jaar was afgelopen. Ook moesten consumenten volgens verkopers soms zelf voor de reparatie betalen. Terwijl een consument van zo’n wasmachine mag verwachten dat die veel langer meegaat.

Reparatie

Een reparatie onder de wettelijke garantie is gratis. Als de garantieregels goed worden toegepast, kiezen consumenten eerder voor reparatie. Daardoor is het minder snel nodig om een nieuw apparaat te kopen en gaat het oude apparaat langer mee. Apparaten die echt aan het einde van hun leven zijn, moeten we natuurlijk zo goed mogelijk recyclen. Maar een circulaire economie begint veel eerder. De grootste winst boeken we door producten zo lang mogelijk te gebruiken en te repareren. Pas als dit echt niet meer kan, komt recycling in beeld. Zo houden we producten, onderdelen én grondstoffen zo lang mogelijk in omloop.

Petra van der Aa,
belangenbehartiger duurzaamheid bij de Consumentenbond

• Recycling