Het bedrijf werd in 2016 opgericht vanuit een samenwerking tussen zes familiebedrijven uit de sloop- en recyclingbranche: Bork Groep, Hoogeboom Raalte, BPS Janssen, Lagemaat, Grondstoffenpoort Agriport (Van der Bel) en Van Vliet Sliedrecht. Zij zagen gezamenlijk kansen om betonpuin, dat vrijkomt bij sloopwerkzaamheden, op een veel hoogwaardigere manier opnieuw te gebruiken. Aan de basis van het initiatief stond Dick Eerland, van oorsprong betontechnoloog. Hij had een duidelijke overtuiging, aldus Arnout Vos, commercieel manager bij Bork Groep. “Beton dat vrijkomt bij sloop hoeft geen afvalstroom te worden. Met de juiste techniek kunnen de verschillende grondstoffen opnieuw worden gewonnen en vervolgens worden gebruikt bij de productie van nieuw beton. Het doel is om al het vrijkomende betonpuin vanuit de sloop weer in te zetten in de betonindustrie. Je hoeft dan geen primaire materialen meer te winnen, maar gebruikt het materiaal dat al beschikbaar is.”

Selectief slopen

De circulaire keten begint al op de bouwplaats. Vos: “Voordat een gebouw daadwerkelijk wordt gesloopt, wordt het eerst zoveel mogelijk gestript. Materialen die niet in de betonstroom thuishoren, worden verwijderd. Vervolgens wordt het gebouw selectief gesloopt, zodat een zo schoon mogelijke betonpuinstroom ontstaat. Dit is belangrijk, want het betonpuin komt niet vanzelf schoon uit een gebouw. In een constructie kunnen bijvoorbeeld staal, hout, kunststof en andere materialen aanwezig zijn.” De installaties van Circulair Mineraal zijn erop ingericht om ook die verontreinigingen verderop in het proces te verwijderen. Na de sloop gaat het betonpuin rechtstreeks naar een installatie van Circulair Mineraal. Hier begint het technische gedeelte van het proces. “We hebben een aangepaste breektechniek ontwikkeld, die inmiddels is gepatenteerd. Door het beton op een specifieke manier te breken, kunnen de verschillende bestanddelen beter van elkaar worden gescheiden. Vervolgens wordt het materiaal in verschillende stappen gezeefd en gereinigd.” Hierbij wordt onder meer gebruikgemaakt van luchttechniek, luchtstromen en magneten. Op die manier worden onder meer metalen en andere reststoffen uit het materiaal verwijderd. Het resultaat is geen traditionele berg betonpuin, maar een aantal afzonderlijke grondstoffen die opnieuw kunnen worden ingezet.

Eén stroom

Circulair Mineraal wint verschillende bestanddelen terug. Het gaat onder meer om een vulstof, een cementvervanger, een zandvervanger en een grindvervanger. “Deze grondstoffen kunnen opnieuw worden toegepast in de betonindustrie, bijvoorbeeld in betonmortel, prefabproducten en andere betonelementen”, zegt Vos. “Hiermee onderscheidt de methode zich van het gebruik van gerecycled beton als funderingsmateriaal in de wegenbouw. Dit wordt beschouwd als een relatief laagwaardige toepassing.” Binnen de recyclingsector wordt gesproken over verschillende niveaus van hoogwaardige toepassing van betonpuin. Circulair Mineraal bevindt zich momenteel rond niveau vier en vijf, benadrukt Vos. “Op de markt worden inmiddels onder meer vulstoffen geleverd. Tegelijkertijd wordt in laboratoria gewerkt aan een volgende stap: het opnieuw activeren van de teruggewonnen vulstof. Wanneer dit lukt, kan het materiaal mogelijk als cementvervanger worden gebruikt.” Dit is technisch en milieukundig interessant, omdat de productie van cement veel energie en grondstoffen vraagt. Een van de onderzoekslijnen richt zich op het opnieuw activeren van de vulstof, door deze in contact te brengen met CO2. Circulair Mineraal werkt hiervoor samen met technische universiteiten. Vos: “De ambitie is om de techniek uiteindelijk ook op industriële schaal toe te passen.”

Grote opgave

De behoefte aan dit soort oplossingen is groot. De betonindustrie staat voor de opgave om de komende decennia aanzienlijk duurzamer te worden. Er zijn afspraken gemaakt over verduurzaming richting 2035 en 2050 en de sector zoekt naar manieren om het gebruik van primaire grondstoffen terug te dringen. Er ontstaat immers een steeds meer groeiende markt voor secundaire grondstoffen. Hergebruik is hierbij het toverwoord. Volgens Circulair Mineraal is de betonindustrie de afgelopen jaren steeds ontvankelijker geworden voor nieuwe materialen. “Waar de sector traditioneel sterk vasthield aan bekende grondstoffen en werkwijzen, groeit het besef dat een omslag noodzakelijk is”, erkent Vos. “We leveren inmiddels aan verschillende partijen in de betonmarkt. Het gaat om betonmortelbedrijven en producenten van betonwaren. Ook met grote bouwbedrijven wordt gesproken. Zij zijn vaak geen directe afnemer van de grondstoffen, maar kunnen via hun betonleveranciers wel invloed uitoefenen op de toepassing ervan.”

Ambities vs. praktijk

Een punt van zorg is dat hoogwaardig betonpuin nog steeds wordt toegepast in de wegenbouw. Beton, dat volgens Circulair Mineraal uitstekend geschikt is om opnieuw als grondstof voor beton te worden gebruikt, belandt dan als funderingsmateriaal onder een weg of fietspad. “Dit staat niet alleen haaks op de ambities van de betonsector, maar betekent ook dat veel hoogwaardig beton verloren gaat. Er zijn nog steeds partijen die die switch moeten maken.” Een deel van het probleem zit volgens Circulair Mineraal in de afstand tussen ambities en dagelijkse praktijk. Het Betonakkoord stimuleert weliswaar een duurzamere betonketen, maar is geen wettelijke verplichting. Vos: “Het blijft mogelijk dat opdrachtgevers kiezen voor traditionele toepassingen. Dit leidt soms tot opmerkelijke situaties. Zo komt het nog steeds voor dat gemeenten beton als funderingsmateriaal voorschrijven, terwijl er tegelijkertijd afspraken zijn gemaakt om de betonketen verder te verduurzamen. Hier is dus nog een wereld te winnen. Niet alleen technisch, maar ook bij opdrachtgevers, overheden en andere partijen die bepalen welke materialen worden voorgeschreven.”

Landelijk netwerk

Circulair Mineraal zelf kijkt ondertussen vooral vooruit. Inmiddels zijn er installaties operationeel in Stuifzand, Dordrecht en Middenmeer en wordt gewerkt aan verdere uitbreiding. De ambitie is om uiteindelijk een landelijk dekkend netwerk te realiseren. “Ook andere partijen kunnen zich aansluiten”, laat Vos weten. “Het idee is dat betonpuin straks op zoveel mogelijk plaatsen in Nederland kan worden aangeboden en vervolgens volgens dezelfde hoogwaardige methode wordt verwerkt.” De huidige samenwerking tussen de zes familiebedrijven is een belangrijk onderdeel van de strategie. Iedere onderneming heeft haar eigen kennis en ervaring, maar deelt een langetermijnvisie met de partners. “Juist hierdoor kunnen we een schaal bereiken die voor een afzonderlijk bedrijf moeilijker te realiseren is. Bovendien ben je met nieuwe technieken nooit klaar. De komende jaren wordt daarom verder geïnvesteerd in het verbeteren van de kwaliteit van de grondstoffen, het heractiveren van vulstoffen en het vergroten van de productiecapaciteit.”

Toekomst

De uiteindelijke ambitie is helder: beton moet zo veel mogelijk in de betonketen blijven. Een gebouw dat wordt gesloopt, levert niet alleen puin op, maar ook nieuwe grondstoffen voor de volgende generatie gebouwen. Van sloop naar recycling en van recycling terug naar beton. Vos: “We proberen de traditionele rechte lijn van grondstof naar afval om te vormen tot een gesloten cirkel. Hierin ligt ons inziens de toekomst van de betonindustrie.”

Willem-Jan Schampers

• Circulaire Economie