Paardenmiddelen nodig in de circulaire economie
vrijdag 30 januari 2026
Het schiet toch eigenlijk maar bitter weinig op met de circulaire economie. Plasticrecyclers vallen om, de plastic-heffing is van de baan, kundig weggelobbyd en bij de afvalbedrijven neergelegd, die bang zijn dat ze de CO2-afvang en opslag niet meer kunnen betalen. Bovendien falen de circulaire businessmodellen, omdat er geen volwassen markten zijn en alle initiatieven in nichemarkten en start-upfases blijven hangen.
De overheidsinkoop lijkt daarnaast vooral gericht op laagste kosten, in plaats van minimale milieudruk en circulariteit. UPV’s (Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheden) zijn gericht op het halen van doelen voor producenten/importeurs, tegen zo laag mogelijk kosten. In plaats van op ketenregie en -optimalisatie. Nou ja, zo zou ik in mijn laatste column hier – ik neem afscheid van het Recycling Forum – nog wel een tijdje door kunnen klagen. Maar het beeld is wel helder: Er zijn geen effectieve en systematische financiële en dwingende prikkels, die de circulaire economie dichterbij brengen.
Noch de milieu- en klimaaturgentie, noch de gewijzigde internationale geopolitieke verhoudingen hebben het lethargische en falende kabinet PVV, BBB, VVD en NSC tot bestuurlijke actie kunnen aanzetten. Op het moment van schrijven is een nieuw kabinet met het midden, D66 en CDA, in de maak, en we mogen best de verwachting hebben dat het in elk geval niet beroerder gaat worden. Maar of ze de paardenmiddelen aandurven, die nodig zijn om circulariteit echt in gang te zetten? We gaan het zien. Duidelijk is in elk geval wel dat het pappen- en nathoudenbeleid van de afgelopen pakweg tien jaar tot niks heeft geleid, en dat alleen krachtige sturing de boel vooruit helpt.
Onontbeerlijk
Ik noem vijf onontbeerlijke beleidsinstrumenten.
- Materialenheffingen op primaire grondstoffen, waaronder zeker ook kunststoffen, of breder: koolstofhoudende materialen. Die moet zo hoog zijn dat het verschil tussen virgin-prijzen en prijzen van recyclaten wegvalt. Maak er een wiebeltax van, die meebeweegt met de virgin marktprijzen. Waarom niet?
- Een CO2-lozingsverbod voor afvalverbranding of een CO2-afvang- en opslaggebod, dat grofweg op het zelfde neerkomt. Kan goed en flexibeler dan een ge- of verbod worden geregeld via een carbon takeback obligation (CTBO). In de huidige situatie is recycling niet veel meer dan uitstel van verbranding, maar uiteindelijk komt de koolstofinhoud van materialen en producten toch in de atmosfeer. Daar moeten we juist vanaf. Een CO2-lozingsverbod of vergelijkbaar zorgt daarvoor.
- Marktcreatie van gerecyclede materialen en producten. Jaag de vraag naar gerecyclede materialen en producten financieel aan. Is goed te betalen uit de materialenheffingen bij punt 1.
- Ombouwen UPV’s: ontwerp de UPV’s zo dat productketens in hun geheel worden geoptimaliseerd en dat acties in die lijn kunnen worden georkestreerd. Waar nu alleen een deel van een keten wordt bestreken, tegen de laagste kosten voor producenten en importeurs, in plaats van laagste maatschappelijke kosten voor de BV Nederland.
- Gebruik nu eindelijk eens echt de inkoopkracht van overheden om producten en diensten met een lagere milieudruk, onder meer maar niet alleen door circulariteit te bereiken, een flinke streep voor te geven. Dit kan onder meer als overheden zichzelf de doelen hard opleggen die in het circulariteitsbeleid voor heel Nederland als ambities gelden. Skin in the game, jongens en meisjes!
Dat zijn nog ’s instrumenten. Vroeger of later zijn dit type interventies nodig, of de circulaire economie zal überhaupt nooit komen. Misschien dat ik over vijf jaar nog eens een gastcolumn kan krijgen in BEwerken om met elkaar de balans op te maken.
Jan Paul van Soest
- Circulaire Economie
Sponsored content
252108617.png){kind=logo}
Partner content
Recycling
Veel isolatiemateriaal kan worden hergebruikt, maar belandt op stortplaats
8 januari 2026 Recycling van bouwmaterialen blijkt in de praktijk ontzettend moeilijk. Het meeste afval wordt afgevoerd naar stortplaatsen. Ook glas- en steenwol, dat daar helemaal niet zou mogen belanden. Zo blijkt uit onderzoek van vakblad Cobouw. lees meer
Innovaties
Van Happen Containers breidt uit met de overname van VLK Recycling
2 december 2025 Met de overname van de inzamel- en recyclingactiviteiten van Van Leeuwen Katwijk Holding BV, beter bekend als VLK Recycling, breidt Van Happen Containers haar activiteiten uit naar het zuidwestelijk deel van de Randstad. lees meer