We use cookies from third party services for marketing activities and to offer you a better experience. Read about how we use cookies and how you can control them by clicking "Privacy Preferences".

Privacy Preferences

When you visit any website, it may store or retrieve information through your browser, usually in the form of cookies. Since we respect your right to privacy, you can choose not to permit data collection from certain types of services. However, not allowing these services may impact your experience.

  • Privacy Policy
    When you visit any of our websites, it may store or retrieve information on your browser, mostly in the form of cookies. This information might be about you, your preferences or your device and is mostly used to make the site work as you expect it to. The information does not usually directly identify you, but it can give you a more personalized web experience. Because we respect your right to privacy, you can choose not to allow some types of cookies. Click on the different category headings to find out more and manage your preferences. Please note, blocking some types of cookies may impact your experience of the site and the services we are able to offer.
    REQUIRED
  • Content Delivery Network
    These cookies enable the website to provide enhanced functionality and personalization. They may be set by us or by third party providers whose services we have added to our pages. If you do not allow these cookies then some or all of these services may not function properly.
    REQUIRED
  • Functional (Your preferences for this site)
    Functionality cookies allow websites to remember the user's site preferences and choices they make on the site including username, region, and language. This allows the website to provide personalized features like local news stories and weather if you share your location. They are anonymous and don't track browsing activity across other websites. Functionality cookies can include first party, third party, persistent or session cookies.
  • Statistics (Info on how we can get better)
    These cookies allow us to count visits and traffic sources so we can measure and improve the performance of our site. They help us to know which pages are the most and least popular and see how visitors move around the site, which helps us optimize your experience. All information these cookies collect is aggregated and therefore anonymous. If you do not allow these cookies we will not be able to use your data in this way.
  • Marketing (Advertisement Delivery Network)
    These cookies may be set through our site by our advertising partners. They may be used by those companies to build a profile of your interests and show you relevant adverts on other sites. They do not store directly personal information but are based on uniquely identifying your browser and internet device. If you do not allow these cookies, you will experience less targeted advertising.

Privacy policy

Afval is grondstof

vrijdag 27 mei 2022

Afval bestaat al sinds mensenheugenis. Ook het gestructureerd inzamelen van dat afval gebeurt al vanaf het eind van de 18e eeuw. Dat had destijds vooral een sanitaire achtergrond. Het afval dat op straat belandde, veroorzaakte namelijk ongedierte en daarmee gepaard gaande ziektes. In die tijd werden de eerste afvalverbrandingsinstallaties gebouwd.

Delen

De ontwikkelingen rond het verzamelen en recyclen van verschillende materialen hebben een enorme vlucht genomen en men vraagt zich nu zelfs serieus af of een wereld zonder afval mogelijk is. Dat lijkt een utopie, maar er heerst wel een droombeeld van een circulaire economie en dit vormt inmiddels een bron van inspiratie voor bedrijven en milieubeschermers. Ook wetgeving dwingt ons tot een effectievere sortering en recycling.

We spreken in dit hoofdartikel met Otto Friebel, directeur van de vereniging BRBS Recycling en Ronald Balvers, directeur GP Groot recycling en Rens Groeneveld, Manager Recycling bij GP Groot Recycling. We laten de grote uitdagingen voor de toekomst in deze branche de revue passeren. Welke transities hebben de laatste jaren plaatsgevonden en wat kunnen we nog verwachten? En wat betekent dat voor de mensen die in de branche werkzaam zijn?

De Vereniging BRBS Recycling is een autoriteit op het gebied van Recycling en Circulaire Economie. De vereniging werd 42 jaar geleden opgericht en de leden zijn voornamelijk recyclingbedrijven die (inmiddels) secundaire grondstoffen produceren. De vereniging stelt zich ten doel de kwaliteit en continuïteit van de producten te faciliteren en te ondersteunen in de vorm van kennis, opleiding, normering, monitoring en voorlichting.

Wanneer ik Otto Friebel vraag wat de grootste ontwikkeling met betrekking tot sortering en recycling is geweest van de afgelopen jaren noemt hij het stortverbod voor bouw- en sloopafval rond 1995. Otto Friebel: “Vanaf dat moment zie je dat er meer sortering heeft plaatsgevonden en dat het percentage recycling van bouw- en sloopafval richting 90 procent is gegaan. Daardoor komt er minder op stortplaatsen terecht en wordt er meer hergebruikt. De begrippen recycling en duurzaamheid zijn al een aantal jaar trending, maar nu merk je vooral dat het produceren van grondstoffen veel aandacht krijgt. De leden van BBRS Recycling worden steeds meer gezien als grondstofleveranciers en dat betekent dat de kwaliteit nog verder omhoog moet zodat de producten niet van nieuw te onderscheiden zijn. Onze leden zitten met name in het bouw- en sloopafval en het puin. Veel bedrijven zijn bezig met recyclinggranulaten, zowel beton- als menggranulaten, die geschikt zijn voor toepassing in beton. Dat vraagt om certificering en normeringen en er zijn bij de bedrijven ook veel mensen in dienst die op laboratoria werken om te kunnen bepalen of iets wel of niet geschikt is om in te brengen in het betonwerk. Rol voor machinisten Bij het op een juiste manier scheiden van afval, ligt een belangrijke rol voor de machinist. “Buiten het feit dat ik zo’n machinist zeer behendig vind wanneer hij met zo’n grote machine kleine spullen van de grond pikt, moeten ze ook steeds meer kennis hebben van het materiaal waarmee ze werken. Daar zullen de machinisten in bijgeschoold moeten Otto Friebel worden. Je moet de waarde kennen van het materieel waarmee je werkt. Dat wordt steeds moeilijker herkenbaar en vraagt nog meer vakmanschap. Je merkt dat de onderwerpen circulaire economie, klimaatverandering en transities op dit moment veel aandacht krijgen in met name HBO-opleidingen, maar het sorteer- en sloopwerk moet ook uitgevoerd worden. Er moet dus op alle niveaus kennis worden overgedragen. En verder zal het überhaupt een uitdaging blijven, en dat is niet nieuw, jonge machinisten te interesseren en op te leiden voor de branche. Jongens komen vaak binnen als bijrijder of handsorteerder en maken soms de overstap naar de heftruck of de kraan, dat een ander soort vaardigheden vraagt. Recente aandachtspunten Een onderwerp dat de laatste tijd veel aandacht heeft gekregen, zijn de afvalbranden op bedrijfsterreinen bij onze leden”, vervolgt Otto Friebel. “Vanaf 2017-2018 is het aantal afvalbranden exponentieel gestegen. Wanneer je naar de oorzaak zoekt, zie je dat je door de verregaande elektrificering steeds meer te maken krijgt met de opslag van energie. Er komen steeds meer batterijen in huishoudelijk en bedrijfsafval. Dat zijn niet meer de oude AA of AAA penlights, maar juist de kleine lithium batterijen. Door beschadigingen of wrijving kunnen deze batterijen ontbranden waardoor een berg afval snel vlam kan vatten. Dat is een risico voor de sector. Daarom is er een taskforce afvalbranche opgericht. Door de bewustwording en aandacht voor dit onderwerp zie je dat het aantal afvalbranden gelukkig weer afneemt naar het niveau van 2017, toen we rond de 65 branden per jaar zaten. Dat zijn er nog te veel, maar we zaten de laatste jaren op het aantal van rond de 180. Ook zijn we druk bezig met de gevolgen van de nieuwe omgevingswet, die binnenkort wordt ingevoerd. Dat heeft bijvoorbeeld consequenties op het gebied van vergunningverlening voor het breken van aangeleverd puin. Uitdagingen voor de toekomst De uitdagingen voor de machinisten zitten met name in de elektrificering van de machines; de omslag van diesel naar elektrische bronnen vragen om energie-efficiency. Je moet goed nadenken over de inzet van je machine. En voor de sector zelf zien we nu, en in de toekomst, steeds meer nieuwe producten op de markt vanuit een gerecycled stuk materiaal. Denk bijvoorbeeld aan stoeptegels, metselwerkstenen en kalkzandsteen. We gaan steeds meer kijken of we van producten eerst weer een grondstof kunnen maken en daarna weer een nieuw product. Zo werken we met elkaar stap voor stap richting BRBS Recycling 100% recycling.”

GP Groot Recycling

De machinist bepaalt mede de kwaliteit van ons product. Een van de leden van BRBS Recycling is Sortiva, een dochteronderneming van GP Groot, een bekende speler in de afvalinzameling- en verwerkingsmarkt. Een no nonsens bedrijf, dat – ondanks het feit dat er inmiddels meer dan duizend mensen en dienstverbanden zijn– nog steeds voelt als een sociaal familiebedrijf. Met veel enthousiasme spreken directeur recycling Ronald Balvers en manager recycling Rens Groeneveld over hun bedrijf en de uitdagingen waar zij met elkaar voor staan Ronald Balvers: “De ontwikkeling in de recycling is hard gegaan; 40 jaar geleden werden de verschillende afvalstromen nog grotendeels gestort en/of verbrand. We zitten nu volop in een transitie van afvalverwerker naar grondstoffenproducent. De grootste uitdaging zit bij de mengstromen, waar alles door elkaar zit. Bouw- en sloopafval, grofvuil en bedrijfsafval. Dat moet uit elkaar gehaald worden voor weer bruikbare stromen, zoals hout, puin, metalen en kunststoffen. Wanneer je dan nog verder inzoomt naar de stroom puin bestaat dat uit veel verschillende onderdelen, zoals keramiek, kalkzandsteen, beton, bakstenen en dergelijke. Wij maken daar menggranulaten van voor onder de wegen. Wij proberen onze grondstoffen steeds hoogwaardiger in te zetten, dus om beton weer naar beton terug te brengen en kalkzandsteen naar kalkzandsteen. Op jaarbasis komt er zo’n 1,5 miljoen ton afval binnen op onze locaties. Het streven is er om zoveel mogelijk terug te brengen tot grondstoffen zodat er nieuwe producten in de keten komen. Het echt circulair maken, daar word ik wel enthousiast van. De overheid stuurt erop dat er vanaf 2030 vijftig procent van het materiaal moet worden hergebruikt en vanaf 2050 mogen we niets meer uit de aarde ontginnen en zullen we volledig circulair moeten opereren. Daar zetten we dus volop op in.” Rol van de machinist Rens Groeneveld vertelt over de rol van de machinist: “We gaan steeds meer demonteren in plaats van slopen. Onze machinisten spelen daarbij een belangrijke rol. De afvalstromen die binnenkomen worden eerst bekeken door onze acceptanten, die vervolgens overleg hebben met de machinisten, die een en ander moeten gaan verwerken. Zij moeten zich daarbij afvragen of het materiaal zo gesorteerd kan worden, dat het hoogwaardiger ingezet kan worden. De machinist bepaalt mede de kwaliteit van ons product. Neem als voorbeeld een lading hout. De machinist heeft dan als taak er zoveel mogelijk zogenoemd A-hout uit te sorteren want dat kun je hoogwaardig toepassen. De werkzaamheden voor de machinist worden hierdoor steeds verfijnder. We merken dat ze het leuk vinden om hierover mee te denken. Vanzelfsprekend moet je hier echt ingroeien. We kijken dan ook bij nieuwe medewerkers welke werkzaamheden het best bij iemand passen. We hebben een aantal standaard processen, waar machinisten kunnen starten en van daaruit kunnen ze doorgroeien binnen het bedrijf. Nieuwe medewerkers krijgen de kans het bedrijf te leren kennen door met verschillende processen kennis te maken. We hebben bijvoorbeeld een houtverwerkingsinstallatie waar een machinist, wanneer hij daarvoor interesse heeft, ook weleens als operator kan worden ingezet.” Materieel Ronald neemt het stokje weer over: “We voeren een meermerkenbeleid bij de aanschaf van machines. Tegelijkertijd weten we vaak wel welke voorkeur er is bij de machinist qua merk en inrichting van de cabine. Daar proberen we zoveel rekening mee te houden. We hebben inmiddels ook twee volledig geëlektrificeerde kranen gestationeerd staan en we hebben recent een semi-mobiele kraan gekocht. We proberen de uitstoot te verminderen en ons machinepark zo jong mogelijk te houden. Maar ook voor de diesel aangedreven machines geldt dat we letten op het brandstofverbruik, bijvoorbeeld door de cursus Het Nieuwe Draaien.” We kunnen concluderen dat er veel uitdagingen zijn voor de bedrijven en haar medewerkers in deze branche. De transitie van afvalverwerker naar grondstoffenproducent is ingezet: zo voorkomen we de uitputting van grondstoffen en dringen we het energiegebruik terug.

  • Circulaire Economie
  • Leden belicht
Gerelateerde artikelen
BEwerken ONLINE
Gubbels B.V. breidt uit met een circulaire bouwhub

Gubbels BV verzamelt tweedehands bouwmaterialen door ze te demonteren uit oude panden. Zij doen dit sinds de start met sloopactiviteiten in 1980. In de daaropvolgende jaren werd de hoofdlocatie in Hel...

BEwerken ONLINE
Halvering klimaatimpact van kunststoffen mogelijk

In opdracht van Federatie NRK en PlasticsEurope Nederland heeft CE Delft de verwachte vermindering van de CO2-uitstoot van de productie en de afdanking van rubber- en kunststofproducten in Nederland o...

BRBS Recycling
Hoe mooi kan het zijn, permanente CO2 opslag in betongranulaat

Het is al mooi als je van afval – betonpuin – een hoogwaardige grondstof maakt voor nieuw beton – betongranulaat. Waardoor beton circulair wordt. Nog mooier is het als je tijdens de productie van beto...

BEwerken ONLINE
Purified Metal Company trekt aan de bel bij de overheid

Het in het Groningse Farmsum gevestigde Purified Metal Company trekt aan de bel, want momenteel wordt er slechts zo’n 10 tot 20 procent van haar huidige verwerkingscapaciteit van vervuild staal benut....

BRBS Recycling
Slim, modulair en circulair bouwen als basis voor hervorming van aanbestedingsrichtlijnen

Het Betonakkoord heeft als ambitie om in 2030 volledig circulair te bouwen. Om deze ambities te behalen, moet er kritisch gekeken worden naar het moment waarop over slim, modulair en circulair bouwen ...

BEwerken ONLINE
Op weg naar meer hergebruik met circulaire regelgeving

Platform CB’23 actieteam Toekomstig hergebruik doet aanbevelingen Afgelopen jaar heeft een nieuw actieteam Toekomstig hergebruik zich gebogen over kansen en belemmeringen in technische wet- en regelge...

BEwerken ONLINE
Jan Bessembinders, VNO-NCW: ‘Digital Product Passport kan circulariteit vergroten, mits goed uitgevoerd’

Op 30 maart lanceerde de Europese Commissie nieuwe wetgeving om producten duurzamer, beter recyclebaar en herbruikbaar te maken: het Sustainable Products Initiative (SPI). Omdat vrijwel alle denkbare ...

BRBS Recycling
Ook vrachtwagens op de schone toer

Ondernemers kunnen vanaf 9 mei 2022 subsidie krijgen bij aanschaf van een vrachtwagen die schoon rijdt; elektrisch of op waterstof. Daarmee zet Nederland een volgende stap op weg naar een volledig sch...

BRBS Recycling
Provinciale CE plannen

Het streven naar een Circulaire Economie bevat een toezegging en uitvoering op ieder niveau. Zo hebben provincies dan ook de verantwoordelijkheid om binnen de eigen provincie een Circulaire Economie a...

BEwerken ONLINE
Koppeling vraag en aanbod noodzakelijk voor toename secundair materiaalgebruik

Het gebruik van secundaire materialen zit in de lift, maar bereikt nog niet het vereiste niveau. Waarom is er een mismatch tussen vraag en aanbod en hoe gaan we die oplossen?

BRBS Recycling
Feitenonderzoek immobilisatie

Een immobilisaat is volgens het Landelijk afvalbeheerplan (LAP3) een “technologische ingreep waarbij de fysische en/of chemische eigenschappen van een afvalstof worden gewijzigd, zodanig dat de kans o...

BEwerken ONLINE
GrondstoffenPoort bijeenkomst 2021

Onder leiding van Twan Huys werden in Grondstoffenpoort vier belangrijke thema's uitgespit die voor een circulaire economie nu urgent moeten worden opgepakt.

BRBS Recycling
50 jaar Milieubeleid

Op 14 oktober 2021 is het beeldboek ‘Aandacht voor het alledaagse: 50 jaar milieubeleid in beeld’ gepresenteerd tijdens een jubileumcongres over 50 jaar milieubeleid.

BEwerken ONLINE
Het Recycling Forum vernieuwt

Taalpuristen onder u zullen wellicht zeggen: vernieuwt met een “t”; wanneer er nieuwe leden toetreden is het toch vernieuwd met een “d”? U heeft helemaal gelijk, maar ik bedoel in dit geval een vervoe...

BRBS Recycling
Klimaatbeleid kan niet zonder een circulaire economie

Waar de overheid zo’n 7 miljard euro investeert in klimaatbeleid, is er een relatief klein bedrag van ongeveer 40 miljoen euro de komende jaren vrijgegeven voor investeringen in een circulaire economi...

BRBS Recycling
Nauwe samenwerking sloop en recycling legt fundament onder Betonketen

VERAS en BRBS Recycling ondersteunen de circulaire ambities van het Betonakkoord en het Grondstoffenakkoord. Doelstelling is minder gebruik van primaire grondstoffen en waardebehoud van deze grondstof...

BRBS Recycling
Het Basiskamp voor een Circulaire Bouweconomie en Platform CB’23

Platform CB’23 ontwikkelt diverse leidraden voor circulair bouwen. Hoe passen deze binnen het “Basiskamp” voor de transitie naar een circulaire bouweconomie in 2023 dat door het Transitieteam voor Cir...

BEwerken ONLINE
Drijvend bouwen en circulair boeren

10 jaar geleden startte Peter van Wingerden met het idee voor de bouw van een drijvende en circulaire boerderij. Peter was ontwerper van grote gebouwen op het water, zoals bijvoorbeeld de cruise termi...

BRBS Recycling
Recyclinggranulaat: Kwaliteitsborging

De kwaliteit van zowel recyclingproducten als recyclinggranulaat is van groot belang voor de acceptatie van deze materialen in de markt. De sector doet veel aan kwaliteitsborging en stelde al in de ja...

Tiny House
Betongranulaat krijgt tweede leven op Nederlandse woningmarkt

De woningnood in Nederland is hoog en zal de komende jaren alleen maar verder stijgen. In 2021 wordt een tekort voorzien van zo'n 285.000 woningen. Starters hebben het in deze vooral lastig. De gemidd...

Mulder.Arnold
Alles van Waarde

Tevreden met pensioen Onder de noemer ‘Alles van waarde’ zal ik vanaf nu op deze plek elk kwartaal een column schrijven. Een bankier over circulariteit en duurzaamheid, dat kan bij sommigen vragen opr...

Merijn Tinga en Frans Timmermans
Met vingerwijzen komen we niet vooruit

Met ingang van 31 december 2022 wordt statiegeld op blikjes ingevoerd. Dat schrijft staatssecretaris Stientje van Veldhoven in een brief aan de Tweede Kamer. Zij hakte de knoop vervroegd door omdat he...

Hoofd van afval
Als je geschoren wordt……

Moet je stilzitten. En dit voorjaar werden we geschoren. Nagenoeg de gehele afval- en recyclingbranche werd welgezegd over dezelfde kam geschoren. En geen gewone kam, maar een kam die nogal wat tandje...

BEwerken ONLINE
Markt voor circulaire producten groeit

Circulair slopen, beter gezegd het demonteren van te amoveren objecten, wint steeds meer terrein. Voor de vrijkomende materialen is, met name onder particulieren, veel belangstelling. Maar inmiddels n...

BEwerken ONLINE
Recyclinggranulaat: een betrouwbare grondstof

Beton wordt in Nederland al decennialang gerecycled. Aanvankelijk was het recyclen een oplossing voor het betonafval, maar tegenwoordig een ‘must’ in het kader van de transitie naar een circulaire eco...

BEwerken ONLINE
Samenwerking plastic fabriek

Nog altijd wordt 50% van weggegooid plastic afval verbrand. Om werk te maken van de circulaire economie ontwikkelt een innovatiepartnerschap, waarin de gemeente Almere, Cirwinn en Save Plastics partic...

BEwerken ONLINE
Kunstgrasvelden recyclen tot hoogwaardige nieuwe producten

De nieuwe fabriek van GBN-AGR voor het recyclen van kunstgrassportvelden is inmiddels volledig operationeel. Vlak voor de zomer werd gestart met de verwerking van velden die dit jaar het einde van hun...

BEwerken ONLINE
Omgevingswet in de praktijk

Onlangs organiseerde BRBS Recycling 2 trainingsdagen voor haar leden. Op deze dagen werd dieper ingegaan op de ontwikkelingen en regelgeving op gebied van afval en recycling. MiSa Advies, vertegenwoor...

BEwerken ONLINE
Van den Noort in beweging

Het sinds 1944 opgerichte Van den Noort uit Dongen kwam onlangs met het nieuws over het in gebruik nemen van een nieuwe sorteerinstallatie. Van den Noort verdubbelt daarmee het potentieel te verwerken...

BRBS Recycling
Staatssecretaris Van Veldhoven onderstreept belang matrasrecycling met opening vierde matrasrecyclingfabriek

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, Stientje Van Veldhoven heeft vandaag de nieuwe matrasrecycling fabriek van RetourMatras in Etten-Leur geopend waarbij ze het belang van duurzame m...

BRBS Recycling
PMC en Renewi maken schoonmaken en storten van gecontamineerd staal overbodig

Purified Metal Company (PMC) heeft een industriële methode ontwikkeld om met asbest vervuild staal schoon te maken én te recyclen. Ook staal dat met andere (giftige) stoffen is vervuild zoals chroom-6...

BRBS Recycling
BEwerken krijgt een digitaal broertje

Veel van de lezers van het BRBS Recycling kwartaalblad zijn inmiddels al jaren gewend aan BEwerken als gedrukt magazine. BEwerken bevat informatie over wet- en regelgeving, innovaties, brancheontwikke...

BPS Luchtfoto
Leden belicht: Janssen Group Maastricht – BPS Recycling en Bouwstoffen

De derde generatie Janssen heeft inmiddels 7 jaar geleden zijn intrede gedaan in het familiebedrijf. In totaal werken er 130 mensen bij Janssen Group. BPS Recycling en Bouwstoffen is sinds 2000 opgeri...

BEwerken ONLINE
Meer behoefte aan gewassen betongranulaat

Twee “R” Recycling Groep heeft onlangs geïnvesteerd in vier nieuwe wassers van de Ierse fabrikant CSS, omdat de vorige wasinstallaties te weinig capaciteit hadden en net wat minder geavanceerd waren. ...

BEwerken ONLINE
Zo komt de prijs van afvalverwerking tot stand

Als afvalinzamelaar en -verwerker én leverancier van secundaire grondstoffen heeft Renewi een bijzonder en complex bedrijfsmodel. Zowel aan de voor- als aan de achterkant zitten immers kosten en baten...

BEwerken ONLINE
Van Werven viert 75-jarig bestaan met jubileumjaar

Van Werven infra & recycling bestond in december 2020 75 jaar. Normaliter reden voor het bedrijf om groots uit te pakken, maar vanwege het coronavirus zijn de feestelijkheden uitgesteld. Van Werven ma...

BRBS Recycling
Product Category Rules (PCR) Bij de bepaling van duurzaamheid van producten wordt een Levenscyclusanalyse (LCA) uitgevoerd. De ma...

BEwerken ONLINE
Nieuwe eisen voor duurzamer beton in projecten Rijkswaterstaat Rijkwaterstaat zet een belangrijke stap op weg naar een klimaat neutrale en circulaire infrastructuu...

BEwerken ONLINE
Halvering klimaatimpact van kunststoffen mogelijk In opdracht van Federatie NRK en PlasticsEurope Nederland heeft CE Delft de verwachte vermindering v...

BEwerken ONLINE
Renewaball verduurzaamt in hoog tempo tennis- & padelballen Renewaball is een succesvolle startup die begin 2021 is opgericht in Amsterdam. Renewaball heeft de ...

BEwerken ONLINE
Zwerfinator komt met harde data Dirk Groot, Zwerfinator, komt met keiharde data over de impact van het invoeren van statiegeld op pl...

Nieuwsbrief

* verplicht

Sponsored content

Partner content

BEwerken ONLINE

‘Niets is afval, tenzij...

Ruim een jaar geleden is in een kamerbrief aangekondigd dat het Landelijk afvalbeheerplan (LAP3) zal worden opgevolgd door een Circulair materialenplan (CMP1). lees meer

BRBS Recycling

Product Category Rules (PCR)

Bij de bepaling van duurzaamheid van producten wordt een Levenscyclusanalyse (LCA) uitgevoerd. De manier waarop de LCA voor bouwproducten wordt berekend is vastgelegd in NEN-EN15804 Duurzaamheid van bouwwerken - Basisregels voor de productgroep bouwproducten. lees meer